Ontdek Onze e-books!

De Directie Monumenten en Landschappen begint met de uitgave van e-books. Hieronder een eerste lichting uit onze reeks 'Brussel, stad van Kunst en Geschiedenis'. Een klik op de cover-afbeelding geeft toegang tot de epub-file.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 31
Justitiepaleis

Het Justitiepaleis van Brussel is een uitzonderlijk bouwwerk op alle vlakken. Haar strategische ligging, indrukwekkende omvang en structuur, de innovatieve bouwtechnieken voor die tijd en de aparte vormentaal maken dit monument tot een van de origineelste en meest gedurfde realisaties in de geschiedenis van de architectuur. Deze publicatie schetst eerst het culturele klimaat en de stedenbouwkundige visie waarbinnen het Justitiepaleis het licht zag en staat stil bij de keuze van de bouwplaats. Vervolgens wordt ingegaan op het moeizame bouwproces en het politiek debat errond, de gebruikte technieken en de artistieke keuzes . Er wordt uiteraard aandacht besteedt aan de figuur van de architect Joseph Poelaert maar ook de rol van de ingenieur François Wellens wordt belicht. Tenslotte wordt er ingezoemd op enkele bijzondere elementen zoals de koepel, de ingangsportiek, de vestibule en de zaal ‘des pas perdus’ en wordt de betekenis verklaard van de vele symbolen en allegorieën die in het iconografisch programma verwerkt zijn.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 42
Coudenberg

De Coudenberg was reeds vanaf de middeleeuwen de verblijfplaats van de opeenvolgende heersers over de Nederlanden. Het paleis ontwikkelde zich over een periode van 800 jaar. Het middeleeuwse woongedeelte werd uitgebreid onder meer met een grote staatsiezaal de Aula Magna, de hertogelijke kapel en het Baliënplein. Als centrum van een intens politiek en cultureel leven valt haar geschiedenis samen deze van Europa. Dit vorstelijk verblijf dat tot de schitterendste van Europa behoorde werd in 1731 volledig door brand verwoest. Deze publicatie schetst de evolutie van het paleis vanaf de 12de eeuw, gaat in op het dagelijkse leven van haar bewoners en vertelt het verhaal van de archeologische opgravingen die het verdwenen paleis terug tot leven hebben gebracht.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 46
De Marollen

Als de Marollen in het laatste decennium meer en meer trendy zijn geworden dan heeft het dit grotendeels te danken aan haar reputatie van ‘kleurrijke’ volkswijk. Deze publicatie traceert haar oorsprong tot een woonkern die vanaf 12de eeuw ontstaat rond een kapel en waarvan de bewoners textiel , leder en metaal bewerkten. Ze schetst de langzame ontwikkeling van de wijk door de eeuwen heen, en gaat dieper in op de situatie in de 19de en 20ste eeuw met de problematiek van de overbevolking en opeenvolgende sanerings- en sociale woonprojecten. Maar ook het rijke religieuze verleden van de wijk door de vestiging van kloostergemeenschappen als de brigitinnen, minimen, apostolinen en visitandinen komt aan bod. De naam Marollen zou vermoedelijk afkomstig zijn van een van deze kloosters. Verder staat ze stil bij de aanwezigheid van verschillende medische instellingen die ook op architecturaal vlak hun stempel hebben gedrukt op de wijk. En tenslotte zoemt ze in op die elementen die van de Marollen een levendige wijk maakten en maken, de scholen, de handelszaken, brouwerijen en andere bedrijven, de bioscopen en niet te vergeten de Baden van Brussel.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 47
In het hart van Vorst

Vandaag ligt de oude dorpskern van Vorst geklemd tussen twee spoorweglijnen en wordt begrensd in het zuiden door een rij van sociale appartementsgebouwen. Deze publicatie zal eerst de ontwikkeling van het dorp schetsen aan de hand van een reeks kaarten en fotomateriaal van het ancien regime tot nu. Vervolgens behandelt ze de bouwgeschiedenis en het historisch belang van de drie iconische gebouwen die het centrum van de gemeente vandaag domineren. De eeuwenoude Sint-Denijskerk waarvan het oudste deel uit 12de eeuw stamt is sinds haar ontstaan altijd een parochiekerk geweest en niet een abdijkerk zoals vaak gedacht wordt. Er wordt uiteraard dieper ingegaan op de figuur van Sint-Alena en de aan deze heilige gewijde kapel. De abdij van Vorst is ontstaan in de 11de eeuw als een priorij voor vrouwen en heeft zoals alle religieuze gemeenschappen een bewogen verleden dat zich vertaald in haar bouwgeschiedenis. Wat overblijft vandaag dateert uit de 18de eeuw en is van de hand van Laurent Dewez. Het gemeentehuis tenslotte werd ontworpen en gebouwd tijdens het interbellum en is een van de meesterwerken van Jean-Baptiste Dewin. Zowel haar ontstaansgeschiedenis als haar bouw- en iconografisch programma worden hier belicht.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 48
De cafés van Brussel

Estaminet, kroeg, slijterij, taverne, café, bodega, bar, brasserie… het zijn allemaal namen voor plaatsen die één ding gemeen hebben : het schenken van drank. Drankgelegenheden zijn altijd belangrijk geweest voor het sociale leven. De culturele geschiedenis van de grote Europese steden als Parijs, Berlijn, Wenen en Barcelona is onvolledig zonder het verhaal van haar mythische cafés en dat geldt uiteraard ook voor Brussel. Via de etymologie gaat deze publicatie op zoek naar de oorsprong van de drankgelegenheid, het vertelt het verhaal van de koffiehuizen, van volkscafés als broeihaarden van verzet en de elegantie van de ‘grands cafés’ langs de Centrale lanen. De relatie met de brouwerijen komt aan bod en de evolutie van de interieurs in loop van de 20ste eeuw om te eindigen met recente fenomenen als cultuurcafés en cybercafés.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 49
Het rurale erfgoed

Zeker tot het midden van de 19de eeuw en voor sommige zelfs tot ver in de 20ste eeuw behielden de Brusselse gemeentes hun landelijke uitzicht. Akkers en weilanden werden geleidelijk opgeslokt door de oprukkende verstedelijking, landelijke gehuchten ruimden plaats voor industriezones, nieuwe woonwijken , kantoren en de algemene infrastructuur van een grote stad. Vandaag leveren de overgebleven boerderijen, schuren, molens en bakovens waardevolle informatie voor onze kennis van het rurale leven. In deze publicatie wordt het natuurlijk milieu gereconstrueerd waarin deze landelijke wereld ontstaan is en de ontwikkeling van de rurale economie geschetst met zowel aandacht voor de rol van de abdijen als die van de hofstedes. In het tweede deel volgt een verkenning van de bewaarde rurale gebouwen, de gebruikte bouwmethodes en materialen gevolgd door een analyse van de veel voorkomende vierkantshoeve en van de Brusselse water en windmolens.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 50
Het militaire erfgoed

Lang voor de Belgische onafhankelijkheid was Brussel reeds een garnizoensstad , een rustplaats voor rondtrekkende troepen. De soldaten werden ondergebracht in barakken of bij burgers. Later werden er geïmproviseerde kazernes ingericht in verlaten gebouwen en verbeurd verklaarde kloosters. Vanaf het ontstaan van België werd het leger beschouwd als een van de pijlers van de jonge staat en kwam het debat op gang over een gepaste en moderne militaire architectuur. Een veelvoud aan majestueuze kazernes in uiteenlopende bouwstijlen liggen verspreid over Brussel. De uitdaging om honderden manschappen onderdak te bezorgen en de technische evolutie van het militair beroep hebben hen vorm gegeven. Deze publicatie geeft een goed historisch overzicht van de Brusselse militaire architectuur van het Klein Kasteeltje tot het militair hospitaal in Neder-Over-Heembeek. Veel aandacht gaat uiteraard naar de kazernewijk in Etterbeek maar ook het dagelijkse leven van de soldaten wordt belicht met interessant oud fotomateriaal.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 51
Brugmann, het parkziekenhuis van Victor Horta

De eerste plannen van Victor Horta voor het Brugmannziekenhuis dateren van 1906. Het wordt echter pas in 1923 ingehuldigd in een sterk gewijzigde vorm. Hoewel op dat moment de typologie van het paviljoenziekenhuis op medisch vlak reeds achterhaald was werd dit opmerkelijke architecturaal en landschappelijk geheel terecht bejubeld omwille van haar inventiviteit, functionaliteit en esthetiek. Deze publicatie belicht eerst de situatie van de ziekenzorg in Brussel aan het begin van de 20ste eeuw , bekijkt dan het onderzoek dat aan de basis ligt van het ontwerp van Horta en volgt het bouwproces tot aan het uiteindelijke resultaat. Er wordt aandacht besteedt aan de figuur van Georges Brugmann, aan de toevoeging in 1933 van de gebouwen van de Geneeskundige Stichting Koningin Elisabeth, ontworpen door Henry Lacoste en aan het masterplan voor de site van 1994. Een wandelparcours met veel historisch fotomateriaal biedt de lezer ook de kans om op de site de huidige situatie te vergelijken met de oorspronkelijk realisatie.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 52
Ganshoren tussen stad en natuur

Van een boerderij uit het ancien regime tot de torenflats uit de tweede helft van de 20ste eeuw, Ganshoren wordt gekenmerkt door een enorme diversiteit op architecturaal vlak. Ook stedenbouwkundig is het contrast tussen de monotone sequentie van de Keizer Karellaan en de woonwijken die omgeven zijn door groene ruimtes groot. De gemeente lijkt te aarzelen tussen stad en platteland wat zou kunnen wijzen op een reëel gebrek aan planning. De auteurs van deze publicatie hebben de stedenbouwkundige planning en de ontwikkeling ervan onderzocht en stelden vast dat er aan de basis juist een streven lag naar een homogene synthese tussen stad en natuur dat op het terrein deels mislukt is door een constante herziening van de plannen. De publicatie geeft een goed overzicht van verschillende stedenbouwkundige plannen en ingrepen, bespreekt de verschillende modellen van inplanting en de bijbehorende architectuur, de invloed van de grote vastgoedmakelaars en van de democratisering van de auto op de uitvoering ervan . Verder zoemt ze in op enkele uitzonderlijke architecturale realisaties zoals de huizen van Antoine Pompe, de appartementsgebouwen van Jean Delhaye, de bel-etagewoningen van Raoul Brunswyck en het complex Twenty One van Jacques Cuisinier.

Cover

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, nr. 53
De wijk Hoogte Honderd

Welke Brusselaar kent de wijk Hoogte Honderd niet? Haar opmerkelijke ligging, haar stervormige stratenplan rondom een van de merkwaardigste kerkgebouwen van het Brusselse Gewest en de kwaliteitsvolle architectuur maken haar tot een bijzonder geheel. Dit nummer brengt voor het eerst het verhaal van haar stedenbouwkundige ontwikkeling aan het begin van de 20ste eeuw. Archiefonderzoek bracht aan het licht dat de wijk oorspronkelijk deel uitmaakte van een veel groter stedenbouwkundig plan dat zelfs de grens met de gemeente Ukkel overschreed. Verder wordt ingezoemd op de nog steeds tot de verbeelding spreken Sint-Augustinuskerk , wordt de stilistische evolutie van de bebouwing geschetst en de vele gekende architecten die hier aan het werk waren belicht.

Cover

Brussels, City of Art and History, no. 42 Coudenberg

The history of the Coudenberg as the residence of the successive rulers of the Low Countries can be traced back as far as the Middle Ages. The palace evolved over a period of 800 years, with the medieval residential part being expanded to include, for example, a grand state hall, the Aula Magna, the ducal chapel and the place des Bailles. Being the focal point of intense political and cultural life, its history coincides with that of Europe. In 1731 this royal residence, which was one of the most splendid in Europe, was completely destroyed by fire. This publication outlines the building’s evolution from the 12th century, explores the daily lives of its residents and recounts the story of the archaeological excavations that have brought this lost palace back to life.